As “noveliñas” de López Abente

A narrativa mariña

Gonzalo López Abente

Edición e introdución de Suso Sambade Soneira

Edicións Xerais, Vigo, 2012, 246 páxinas.

 

 

Gonzalo López Abente (Muxía, 1878-1963) ilustre membro das Irmandades da Fala, Presidente en 1936 da Asociación de Escritores de Galicia, académico numerario da RAG e depurado en 1937, é coñecido sobre todo pola súa obra lírica (Escumas da  Ribeira, s.d., Alento da raza, s. d., D’Outono, 1924, Nemancos, 1924, Centileos nas ondas, 1928 e os poemarios póstumos, Decrúa, 1966 e Monza de frores bravas para a nosa Señora da Barca, 1971). De menor valor foi considerada a súa obra narrativa e a súa única incursión no xénero dramático (María Rosa, 1928).

A Biblioteca das Letras Galegas de Edicións Xerais, co patrocinio da Fundación Gonzalo López Abente, permítenos arestora gorentar e valorar  na súa xusta medida as catro noveliñas curtas, hoxe imposibles de atopar, xa que despois da primeira edición, nunca foron reeditadas, agás O novo xuez (edición fascímil en Galaxia, 1971). A edición de Suso Sambade Soneira, precedida dun amplo e clarificador estudo introdutorio, pon nas nosas mans o que el chama  a “restauración” destes textos breves nos que López Abente se achega á temática das vilas e da vida mariñeira. Podemos gorentar, xa que logo, en primeiro lugar, O diputado por Beiramar, que significou o comezo da carreira narrativa de López Abente. Editada na Imprenta Nova (A Coruña, 1919), a noveliña ten a súa orixe nun certame de narrativa, convocado en 1918 por A Nosa Terra e do que foi ganadora porque -así reza a opinión escrita do xurado- “o estilo cristaíño axéitase a unha visión moderna do arte de novelare”. Esta novela curta reflicte a vida de “cunero” e o ambiente político nos tempos da Restauración, no que a corrupción imperaba seguramente aínda máis que arestora. A novela vai dirixida sobre todo á aristocracia rural nun intento de atraer a fidalguía á causa galeguista, á responsabilidade dun verdadeiro e auténtico servizo a Galicia e ao seu idioma. Un claro precedente do drama A man da Santiña de Ramón Cabanillas e dalgunha novela de Otero Pedrayo.

En xullo de 1922, a Editorial Céltiga dá ao prelo o libro do mes. Foi O novo xuez, que se converterá   no maior éxito editorial da narrativa de López Abente. Nun ambiente vilego que pode ser o de calquera das vilas da Costa da Morte, achéganos o autor unha historia de caciquismo, do “señorito” madrileño que chega a Galicia coa idea de que para un xuíz  as mozas galegas son presas fáciles. Como contrapunto, a vida solidaria das xentes do mar e un certo costumismo, como o do relato do día de Noiteboa nunha casa burguesa.

Gonzalo López Abente

Buserana, editada orixinariamente en 1925 na Editorial Lar de A Coruña, é a terceira das noveliñas recuperadas nesta edición. A trama está ambientada na casa reitoral de Moraime, reconstrúe  a vida rural da Costa da Morte e introdúcenos, sobre todo, nunha lenda galega: a da Furna da Buserana. Para Carvalho  Calero, Buserana é a noveliña máis conseguida do autor, opinión da que disente Sambade Soneira.

Fuxidos é a última peza breve que publicou López Abente. Localizada de novo nunha vila da Costa da Morte, probablemente Muxía, a trama novelesca describe a paisaxe, tanto humana como natural: a braveza do mar, dinamizado polo namoramento de dous dos personaxes, e polo desenlace inesperado no que a natureza indomable do mar (as “vagas do mar”) xoga un papel tráxico decisivo.

A edición que segue un camiño lingüístico intermedio, respecta os castelanismos e os dialectalismos característicos  da Costa da Morte, á vez que corrixe os hiperrenxebrismos, vulgarismos e arcaísmos. O escándalo, outra peza breve aínda que allea en boa medida á temática mariña, pecha como apéndice esta edición para completar a narrativa breve do escritor.

Publicado en Critica literaria, Narrativa galega, Relato breve | Etiquetado , , | 1 comentario

Mordaz aventura psíquica*

 

O forasteiro misterioso

Mark Twain

Tradución de Alejandro Tobar

Editorial Hugin e Munin, Santiago de Compostela, 2012, 148 páginas

 

 

 

Como pano de fondo da obra de Mark Twain cómpre ter en conta a grande expansión e popularidade da narrativa norteamericana, que acadou no século XIX a súa idade de ouro. Unha literatura xeralmente puritana, cuxo contrapunto  é sen dúbida o escritor nado xunto ao grande río, que se converteu no crítico máis radical daquela Norteamérica e en expansión, nomeadamente na novela As aventuras de Hucleberry Finn.

   O forasteiro misterioso publicada de forma póstuma, é en realidade a compilación de varios textos escritos polo autor, historias fragmentadas verbo dun neno que era visitado por un estraño ser sobrenatural.

Mark Twain

Inverno de 1590, ese insólito personaxe chega por sorpresa a unha aldea de Austria. Chámase Satanás e comeza a facer cousas prodixiosas, poñendo patas arriba á veciñanza, non só pola grandiosidade dos seus espectáculos, senón sobre todo pola súa teima en ridiculizar  a condición humana, moito máis salvaxe para el que o mundo animal.

Cunha profusión de imaxinación que vai máis alá da literatura fantástica, Mark Twain  mófase dos ritos relixiosos e da crueldade social, botando man dun humor agre e corrosivo, acadando no último capítulo un esmagante nihilismo. Xa que logo, unha aceda reflexión sobre a natureza humana erguida coas ferramentas da sátira e a través dunha aventura psíquica.

 

* Texto publicado o  día 14 de xuño no suplemento Faro da Cultura, páxina VII, do xornal Faro de Vigo.

Publicado en Critica literaria, Narrativa estranxeira traducida | Etiquetado , | Deixar un comentario

Cadernos Ramón Piñeiro, número XXI

Cadernos Ramón Piñeiro (XXI): Correspondencia habida entre Xosé Mª Alvares Blzquez  e Isidoro Millán González-Pardo.

Edita: Centro Ramón Piñeiro para a Investigación en Humanidades, Santiago de Compostela, 2012, 121 páxinas.

 

Acaba de ver luz un novo número dos Cadernos Ramón Piñeiro que edita o Centro do mesmo nome baixo a dirección de Luís Alonso Girgado  e Ramón López Vázquez. Alédame dar noticia, máis unha vez, da aparición deste número XXI, porque a publicación, aínda que non teña unha periodicidade predeterminada, achéganos cada ano varios números monográficos, coa finalidade de recoller distintas contribucións practicamente descoñecidas do noso patrimonio cultural, espalladas en revistas, xornais, publicacións periódicas xa fenecidas, ou mesmo en arquivos familiares como acontece no número que comento.

Isidoro Millán

Con efecto, este número XXI dos Cadernos Ramón Piñeiro recolle un epistolario, a correspondencia cruzada entre Isidoro Millán e Xosé María Álvarez Blázquez, desde agosto de 1961 ata xuño de 1984. Cartas que, como atinadamente  e nun rexistro poético, escribe no prólogo Xosé María Álvarez Cáccamo, “traen noticia saudosa de vida en labaradas que prenden na memoria e alentan o rumbo imaxinario do regreso, da duración sen morte” (páxina 11).

Correspondencia, conversas de máis de vinte anos entre dous amigos, que dá comezo con tres cartas en castelán (as do ano 1961) e prosegue cun amplo epistolario na lingua de noso a partires de xaneiro de 1966. Novas familiares, pescudas e achados no eido da nosa literatura nos séculos escuros, hipóteses etimolóxicas, orixe de topónimos e antropónimos, proxectos editoriais e moitos outros quefaceres e angueiras intelectuais enchen esta correspondencia. Non están ausentes, porén, asuntos polémicos como a presentación da baixa de Isidoro Millán como académico numerario da RAG, en carta dirixida ao daquela presidente da institución, Domingo García Sabell, descontento o primeiro coa configuración da Academia e para “decrarar a vacante… e dispor incontinente doutra praza de Numerario que se proviste, en xente aliada e segura, ao voso mellor gosto e poder de votos” (páxina 74).

Xosé María Álvarez Blázquez

Intercalado entre as cartas VIII e IX, os editores inclúen  o primeiro fascículo dun folletín por entregas, publicado en Pontevedra no ano 1849, que leva o título de EL CARNAVAL, obra dun “neófito escritor”, o avogado e escritor festivo e rexoubeiro, pontevedrés da Moureira, Xosé Ramón Franco Méndez. Álvarez Blázquez fai relación na súa correspondencia desde opúsculo e verbo do mesmo escribe dous “Parrafeos” e un “Comento”. Prosa galega do noso Pre-Rexurdimento, cuxos fragmentos en galego analiza Rosario Álvarez nun documentado estudo co que se pecha este número que rescata para todos nós un epistolario moi suxestivo e esclarecedor  e pequenas alfaias ata o de agora descoñecidas, pero que forman parte das nosas letras.

Publicado en Revistas e cadernos | Etiquetado , , | Deixar un comentario

“Aire negro”: amor e terror en formato longo

Aire negro

Agustín Fernández Paz

Edicións Xerais, colección Narrativa, Vigo, 2012, 198 páxinas.

 

¿Existe realmente, como cren as mentes populares, a Gran Besta, O Maligno, unha realidade abominable, que fica durmida debaixo de nós, nas furnas e nos infernos do noso submundo, pero que de cando en vez esperta e sae á superficie para estarrecernos e estender o espanto entre os seres humanos? ¿Ou, como mantiña Jung e a psiquiatría oficial, trátase unicamente dun arquetipo máis, dunha imaxe simbólica que perdura nos mitos de todas as culturas e que reflicte un dos moitos monstros interiores que aniñan no noso cerebro, ese arcano cerebro reptiliano que evolucionou ata chegar ao actual? Velaquí o inquérito crucial arredor do que se ergue Aire negro de Agustín Fernández Paz. Un asunto complexo que, como núcleo diexético, significaría unha verdadeira catástrofe, un naufraxio novelesco para calquera escritor que non tivese un dominio da arquitectura narrativa como o que posúe Agustín Fernández Paz, non como agasallo do Olimpo, senón como froito do traballo e das arelas incansables do escritor.

Aire negro foi editado orixinalmente no ano 2000, na colección “Fóra de Xogo” de Xerais, foi reeditado en numerosas ocasións, acadando asemade varios premios, entre eles o Premio de Literatura Protagonista Jove 2000, o IBBY Honour List 2002. O éxito acadado fixo que podamos ler arestora a novela na colección emblemática de Xerais.

A novela de Fernández Paz é un romance que fará xurdir no lector as dúbidas sobre se trata dunha historia de terror ou dunha historia de amor. Pertence claramente ao xénero de medo e amosa con perspicacia “o sentido morbosamente antinatural” que é así como definía o xénero Lovecraft. Unha peza de terror en formato longo, un dos poucos casos na literatura galega na que as ficcións de terror teñen case que sempre a forma de conto, como, por outra banda, aconsellaría o mesmo Alan Poe.

Unha excelente fabulación longa de medo e de misterio que xira, como xa ficou dito, verbo da Gran Besta, interpretada ben como mito galego, ben como arquetipo junguiano. O máis significativo e rechamante de Aire negro  é que, fronte á racionalidade da ciencia (o profesor de instituto, o médico psiquiatra), ao final acaba por imporse a  vella crenza galega do mal, encarnado na Gran Besta, no Demo Maior que fica durmido nos infernos e que esperta  de cando en vez, sendo sempre o factor desencadeante, o espertador, unha fermosa muller de pelo vermello.

Neste sentido podemos valorar Aire negro como unha novela de medo moi étnico, que fai esquecer as teorías dos psiquiatras. Os galegos estarrecemos, desde a noite dos tempos, por cousa dun medo real, que pouco ten que ver coas imaxes  simbólicas do inconsciente cultural da psique colectiva. E, en canto tal, o lector vai atopar nas súas páxinas, abismos, negruras, buracos negros, unha inmensa sombra negra que provoca insoportables sensacións de espanto, tebras espesas como o alcatrán, viscosidade, masa pastosa, aire frío e fétido coma un alento nauseabundo.Son as sensacións sensoriais que desprende a Gran Besta cando nos axexa.

Poren, Aire negro é moitas outras cousas. Certamente, unha historia de amor. “A auténtica cerna do relato é a historia de amor”, declarou o mesmo autor co gallo da primeira edición. Un eixo central, Laura Novo, e dous homes xirando ao seu redor. Así mesmo, unha viaxe interior, a penosa ascensión da protagonista polos ríos da memoria ata o corazón das tebras -.a Gran Besta-, que o autor moi oportunamente non deixa de asociar coa inquietante viaxe de Marlow, rendéndolle nesta intertextualidade unha homenaxe a Conrad.

Agustín Fernández Paz

Desde o punto de vista técnico, Aire negro conxuga arte e habilidade. As grandes preocupacións formais de sempre de Agustín Fernández Paz non son a frase brillante e requintada, senón a arquitectura do relato, na que é un verdadeiro mestre. O relato, xa que logo, flúe espontáneo, coa virtude da claridade como o seu principal ornato.

 O autor métese na pel dun psiquiatra que lembra e narra os feitos estarrecedores acontecidos tres anos antes. Na metade da novela asistimos a un cambio da voz narrativa: son as páxinas na que Laura escribe remontando o río das brétemas  da súa memoria e perforando as tebras.O primitivo narrador recupera o protagonismo narrativo no remate do libro. Fernández Paz  gradúa co acerto a intensidade da traxedia e así mesmo ten a habilidade de Fole hora de adiantar convenientemente a sensación de terror.

 O relato discorre, por outra banda, por canles clásicas e canónicas, cunha sensata e non pretensiosa nin esgotadora apelación ás teorías de Jung, unha merecida e oportuna  comparación e homenaxe a Joseph Conrad, nunha atmosfera de grande verosimilitude, acada, xaora,  en parte pola estratexia do autor de darlle acubillo nas páxinas do libro a personaxes e acontecementos do noso tempo. Se cadra, por todo iso, Aire negro goza dunha desusada e especial virtude: cando se empeza xa non se deixa ata o seu remate. Coma os antigos libros, os vellos romances ateigados de historia, de vida.

 * Este texto, con algunhas modificacións, corresponde á recensión da primeira edición de Aire negro e foi publicado o día 29 de xuño do ano 2000, suplemento Revista das Letras do xornal O Correo Galego.

Publicado en Critica literaria, Narrativa galega | Etiquetado , | Deixar un comentario

Le soir sur la lagune*

Venecias

Paul Morand

Tradución de de Alejandro Tobar

Editorial Huguin e Munín, Colección XX, Santiago de Compostela, 2012, 172 páxinas.

 

 

Venises (1971) que aparece arestora traducida ao galego por Alejandro Tobar, foi escrita por Paul Morand en Suiza onde sufría a depuración  por ter sido diplomático do goberno de Vichy. Alí, vivindo das castañas, escribe as súas obras mestras, cunha escrita núa, afiada e nun “tempo plano”. Morand agasállanos nesta obra cunha recreación de Venecia e un retrato do artista actual, co pano de fondo dunha cidade irrepetible, para enxergar o verdadeiro significado da beleza, o tributo dun home moi cultivado a un mundo que se afundía con moita máis celeridade que a propia Venecia.

Retrato de Paul Morand

Venecias son relatos de vida  sen unha directa relación entre si. O autor recrea na súa escrita o mundo veneciano desde as viaxes en compaña dos pais nos primeiros anos do século  XX -Italia daquela foi para el como o corpo dunha muller- ata o seu adeus a comezos dos setenta. Revisión, pois, da vida dun home culto e refinado desde as perspectivas  das súas estadas na cidade. A prosa insinuante, ateigada de pingas de ironía, fai de Venecias a mellor guía para recorrer Venecia ou soñar con ela.

* Texto publicado o día 31 de maio de 2012 no sumplento Faro  da Cultura, páxina VII, do xornal Faro de Vigo

Publicado en Critica literaria, Narrativa estranxeira traducida | Etiquetado , | Deixar un comentario

A Trabe de Ouro 89

A Trabe de Ouro

Publicación galega de pensamento crítico

Dirección: X. L. Méndez Ferrín

Sotelo Blanco Edicións, Santiago de Compostela, 2012, 150 páxinas.

  

Máis unha vez, acode puntual á cita co lectorado que gorenta do pensamento crítico, a Trabe de Ouro que así acada o número 89, correspondente ao primeiro trimestre do presente ano. Contra vento e marea e para lectores desexosos de gabear pola abas e encrucilladas do pensamento crítico. Eles son o verdadeiro ancoradoiro da publicación. Contra vento e marea no medio de escura calixeira das institucións oficiais galegas e da engrenaxe do sistema que arestora ten sometido, na súa orde imperial e globalizadora, a todo o planeta.

Para ese sistema uniformizador seguen a ser rosmóns e maledicentes libros e publicacións esteados no espírito ceibe e combativo. Espírito que atopamos xa nas páxinas introdutorias, nas que se editorializa sobre a figura de Paz Andrade, co gallo da celebración do Día das Letras Galegas, dedicado este ano a lembrar a figura dun “alto pensador económico-social…un resistente teimudo ao franquismo e que denunciou publicamente a insuficiencia do estatuto de Autonomía”.

Nútrese a Revista, e aléitanos asemade a todos nós, coas súas habituais seccións: Cuestións, Acoutacións, Textos e  Publicacións. Na primeira das mesmas escribe Marcial Gondar Portasany sobre lingua, cultura e saúde, co obxectivo de “xustificar como a lingua e a cultura dun pono poden ser utilizadas como instrumento terapéutico”. Poden e “deben”, engade Marcial Gondar nun estudo teórico, mais alicerzado nun traballo de campo que apela a presupostos epistemolóxicos da Gramática da sedución ou linguaxe emotiva. Anxo Angueira retrocede a Sarmiento, ao “océano Sarmiento”, en concreto  á obra do bieito pontevedrés Coloquio de 24 gallegos rústicos, analizado ata o de agora só baixo o aspecto lingüístico. Para o novelista e estudoso da nosa literatura o Coloquio é, e así o demostra, “a primeira pedra, o alicerce, a base a partir da cal se foi construíndo o edificio da literatura galega  contemporánea” (páxina 39).

Francisco Sampedro, un filósofo galego de caste, reflexiona sobre o marxismo e a cuestión nacional, unha achega breve na que, admitindo que en Marx non hai unha teoría sistemática sobre a cuestión nacional, demostra que, con todo, Marx defendeu o principio de autodeterminación, “cinguindo o seu alcance e lugar aos obxectivos do movemento obreiro” ( páxina 51). Asemade, sobre marxismo e independencia escribe o sindicalista Ricardo Castro Buerger, noutra pequena análise na que amosa como tarefas básicas a recuperación da identidade nacional e a recuperación da identidade de clase.

X. L. Méndez Ferrín

De por parte, noutras seccións deste número de A Trabe de Ouro camiñan e chegan ata nós estudos de Xabier Cordal (“Os libros arden mal”); Enzo Traverso (“Da memoria e os seus usos críticos”); Carmen García Cela (“A realidade pasmada do poder da imaxe”); Newton Sabbá Guimarâes  (“A arte no conto em Xosé Neira Vilas”. Miguel Anxo Seixas Seoane edita un poema inédito de Paz Andrade, “Canto en catro ao Conde de Andrade”.

As recensións de publicacións con achegas de María González Salpurido, María Dolores Villanueva Gesteira, Luís Cochón e Francisco Fernández Rei pechan este número de A Trabe de Ouro, no que, porén, boto en falta ese espazo final “Censura democrática”. Ausencia que nos faría contentar se no comezo deste ano 2012  a censura tivese desaparecido, aínda que sospeito que soamente está durmida  ou desta volta non atopou materia que reprobar ou expurgar

Publicado en Revistas e cadernos | Etiquetado , | Deixar un comentario

“A súa intacta forza comunal”*

Iria

Anxo Angueira

Edicións Xerais, Vigo 2012, 327 páxinas.

Entro nesta Iria de Anxo Angueira e a súa substancia e feitura fan abrollar reminiscencias daquel canto á solidariedade que son os versos de O valo de Manselle e das historias de Pensa nao das xentes de Sernanselle, a aldea desde a que se enxerga o río Ulla enchendo e devalando coas marés da Arousa. Iria  é outra novela poderosa que amplía o escenario e nos leva a horizontes temporais máis próximos a nós, a finais dos anos sesenta. Outro libro comunal e novela  igualmente de inmersión, de esperanzas, loitas, epopeas.

 Tres fíos narrativos conflúen no romance:  a narración das navegacións do  Iria, un vello galeón, no que fai vida o seu patrón que se nega a meter motor, e fende os lombos do Ulla, vibra e funga contra a fervura ou a negrura do mar da Arousa. As

  navegación do Iria, símbolo do protagonismo coral dos homes e mulleres do mar, desas mulleres sobre todo que como Maria a barqueira son emblema de todas as resistencias. O contrapunto son os traballos e os traballadores dos canais de

 regadío nas  marxes do Ulla. Unha obra inútil da colonización interior, ladroízo que lle come o pan e as leiras aos labregos e explota os operarios. Entre estes dous bloques e punteando a sucesión de acontecementos ata a folga dos obreiros, a revolta d

 os labregos e a celebración do Día da Patria Galega, as historias de afogados. O autor, falando en primeira persoa, achéganos aos afogados no río, no mar de area e no mar da Arousa. Traxedias que enloitan os fogares de humildes mariñeiros e cuxa terrible m

Anxo Angueira

úsica tocan as campás do Ulla e da Arousa.  Confórmase así un inmenso friso literario no que as comarcas do Ulla e da Arousa aparecen reflectidas en toda a súa autenticidade labrega ou mariñeira, con todos os seus oficios, soños, traxedias, amores, loitas. Homenaxe pois á  “intacta forza comunal”. Iría convértese así no grande romance das terra do Ulla e da Arousa, grazas tamén a narrativa fondamente lírica dun texto que zumega literatura, transgride a norma mergullándose de cheo nos dialectalismos e usos e variantes gramaticais da fala popular das terras de Laíño . Un galego enxebre que estoura nas mans do autor nun festival de topónimos, sons naturais, insólitas metáforas, intertextualidade, recorrencias. Unha regalía para o entendemento, o corazón e os sentidos

* Texto publicado o día 24 de maio de 2012 no  suplemento “Faro Cultura”, páxina  VI, do xornal Faro de Vigo

Publicado en Narrativa galega | Etiquetado , | Deixar un comentario

Amélie Nothomb: elocuente obesidade*

Una forma de vida

Amélie Nothomb

Tradución de Sergi Pamiés

Editorial Anagrama, Barcelona, 2012, 146  páxinas

É a novelista francesa menos francesa de todas as que empregan o francés e a que máis libros escribe ao ano. E faino con tenacidade, como vítima dunha compulsiva bulimia. É  Amélie Nothomb, a “sale gosse”, a tipa mala da literatura francesa, un dos fenómenos literarios máis interesantes das últimas décadas, porque sabe conectar con abraiante complicidade cos desacougos do noso tempo, reflectindo ao mesmo tempo as súas perennes teimas. Unha delas ten que ver co seu propio corpo: foi anoréxica desde os trece deica os vinte e un anos.

A. Nothomb é desde hai moito tempo epistológrafa convertida en escritora e a súa última novela traducida en España, Una forma de vida (2012) pon a proba o seu enxeño epistolar e a súa destreza como narradora. O seu costume de responder as misivas dos lectores está na orixe da trama que reproduce na ficción de Una forma de vida. A novela, en efecto dá comezo cando a novelista Amélie Nothomb recibe e le unha carta dun soldado americano, Melvin Mapple, destinado en Iraq desde o inicio da guerra. Así empeza entre os dous unha relación epistolar que nos descobre desde a primeira carta a enfermidade que na fronte da batalla contraen non poucos soldados USA: non unha vergoñenta enfermidade venérea senón a obesidade. Nos seis anos de contenda o soldado Mapple leva engordado cento trinta quilos. El e outros compañeiros comen e recomen para non morrer. O lector que accede a este espistolario, entra nun estado de shock porque a correspondencia contorna un relato alucinante. O soldado Mapple identifica a súa obesidade con Scherezade, cunha fermosa muller derreada encol do seu corpo.

Os soldados americanos obesos son en Iraq á vez a mellor diana e os sabotadores, porque lles saen caros ao exército: comen en cantidades arrepiantes, cada mes deben cambiar de uniforme, en gastos de saúde e xudiciais a súa factura é moi elevada porque son obesos por culpa de Bush. Coa comida é pois como mellor sabotan  o sistema. Pero a obesidade do soldado Mapple ten ademais un sentido e un obxectivo: incharse cada vez máis ata converterse en Body Art que amose diante do mundo o espanto da guerra. É a elocuencia da obesidade levada ata o esperpento que fai gorentar desta novela e tamén nos obriga a meditar. Cavilar sobre o problema do corpo, sobre a Body Art, sobre o horror e a demencia da guerra.

É quizais a novela máis metaficcional de A. Nothomb polo seu carácter autorreferente. E recupera ademais o mellor da escritora belga: a crítica soterrada  que retrata de xeito descarnado os trazos dunha sociedade cada día máis aliena e entolecida.

* Texto publicado o día 22 de maio de 2012 no xornal El Correo Gallego de Santiago de Compostela.

Publicado en Narrativa en español | Etiquetado , | Deixar un comentario

Libro denuncia, libro esperanza

O neno can

Fina Casalderrey / Francisco Castro

Ilustracións de Patricia Castelao

Editorial Galaxia, Vigo, 2012, 61 páxinas.

 

 

A carenza de ferramentas para ler e valorar como cumpriría a literatura para nenos, impídenme, por decencia persoal, achegarme con máis frecuencia á literatura infantil e xuvenil, contribuíndo deste xeito, aínda que sexa minimamente, a súa invisibilidade. Fago unha excepción con este libro escrito a catro mans e vinte dedos -os de Fina Casalderry e Francisco Castro-  que lles dá voz a rapaces e rapazas de todo o mundo aos que se lles rouban a cotío os seus dereitos,  deturpanlles e degradanlles a súas existencias, e que os autores escriben a favor de UNICEF, a favor da igualdade, xustiza e a vida, como se nos di na promoción editorial do libro.

Fina Casalderrey

Para iso Fina Casalderrey e Francisco Castro tiraron dun maxín sen lindes, feito demostrado polas súas numerosas publicacións, un monllo de historias e nun proceso de elaboración, para min descoñecido, pero que penso que non é doado, fixeron confluír as súas sensibilidades. As ilustracións de Patricia Castelao ponlle imaxe e color ás vidas destes cativos, convertidos, pola destreza da autora e do autor traballando conxuntamente, nun alude de denuncias contra abusos e inxustizas dos que nenos e nenas son vítimas inocentes en todo o mundo, e que, polo xeral, acostuman deixarnos indiferentes, porque dá a impresión de que estamos xa inmunizados diante de tropelías e vexacións que asemella que de tanto velas ou escoitar falar das mesmas, xa non turran da nosa sensibilidade nin nos arrincan azos para rebelarnos.

Os cinco relatos que escriben Fina Casalderrey e Francisco Castro, son, porén, capaces de nos abraiar, porque na súa escrita e feitura os autores fuxiron da típica e tópica estrutura dos libros de contos infantís, moitas veces, lambetadas insubstanciais. Radiografías de intres vitais de nenos e nenas no seu vivir cotián, no medio da miseria. Como Aakesh, o neno can que morre de fame como Choiva, o seu cadelo. Como Nadim e a súa irmá Altair que sobreviven e son explotados limpando parabrisas ou recibindo bicos á forza –o seu inferno agochado- porque a rapaza xa ten corpo de muller. Como Kai, o neno da rúa, piollento, mais feliz por ter por fin un nome e de que alguén lle chame por el. O retrato de Leila, a nena de once anos, obrigada a casar, como as fillas do deserto, porque as cousas foron sempre así, capaz, porén, de dicir “non”, incapaz, con todo, de cambiar o mundo. E finalmente o intre feliz de Carlos, o neno paralítico que, por unha vez, non é discriminado pola súa doenza.

Francisco Castro

A autora e o autor con moita habilidade e oficio á hora de contar historias, ponnos diante das conxunturas dramáticas cun equilibrado realismo. Foxen á vez dos pormenores obscenos e noxentos, mais sen enmascarar a realidade e sen concesións aos sentimentalismo. As únicas pingas de dozura son as relacións, poderiamos dicir que “humanas”, que estes heroes marxinados establecen cos seus respectivos cans.

Unha linguaxe limpa, lixeira e clara é o instrumento axeitado para resaltar a sinxeleza expositiva deste libro, á vez de denuncia e de esperanza

Publicado en Narrativa galega, Relato breve | Etiquetado , , | Deixar un comentario

“Iria”, homenaxe á lingua nacional

 Non é isto recensión nin comentario valorativo ningún –ocasión haberá para facelo- de Iria, a novela de Anxo Angueira que, moi ben enfornada, acaba de editar Xerais. É  a reprodución dalgúns fragmentos onde o galego estoura con todos os seus bríos, que están aí, nas súas entrañas, no seu xenio, na súa cerna desde que foi unha lingua prerromana, latina e medieval. Lingua literaria e lingua popular dunha nación con dous mil anos de memoria. A lingua de Iria é unha lingua xenerosa, ricaz e farturenta, que recupera a lingua oral, o rexistro familiar, dialectal, a toponimia secular e que as mans do escritor converte en galego literario, en transgresión, secasí, da norma estándar, á que, porén, respecta enriquecéndoa co emprego das variantes gramaticais, coa morfoloxía verbal da banda de Laíño e doutros lugares que xa resoaban entre os nosos clásicos.

Un festival, xa que logo da lingua, do idioma milenario, alleo ás deturpacións e castelanismos. Unha ferventía de topónimos, léxico labrego e mariñeiro, que nos asolaga, xaora, nun alto mar avalado de sensacións, figuras imaxinais  de embriangante fascinación.

Velaquí pois neste 17 de maio unha homenaxe á lingua de noso na escrita de Anxo Angueira.

……….

“Agora na proa, Lens e o mariñeiro envergan e arman a trinqueta e o foque nos estais do caperol e no da punta do bauprés. Largan escotas por couse para a empopada. Miguéns caza a escota da maior. O patrón, agora xa no leme, sen abadona-la paipa, corre  a argola cara a couse no varón. Miguéns repasa aparellos, cabos e nós. O rapaz asubía. Renxen táboas e relingas. O Iria por fin colle aire e respira, subindo na devalante e no nortiño. Foise a néboa e maila noite. Faise día, un chumbo fusco, arrefriado, que tingue de gris os lenzos do galeón, as chemineas das fábricas de Catoira, o esteiro do Ulla. E o Iria colle aire e unha reprise entrecortada, camiño do mar da Arousa, camiño do barro ou da madeira ou do sal ou do que non se sabe. Camiño dun infinito de illas, insuas e illotes, de cons e morosas, de agullas, aguillóns, aguiúnchos e angueiros, de areas, arnelas, arnosas, areosos, areais, ríos, regatos, vaos, bancais, bicos, bois, cabalos, bolos, cabezos, lombos, carreiros, castelos, castros, comboas, concheiros e conchidos, cousos, cruces, cubertos, fontes, esteiros, forcadas, fuciños, furados, navallas, novas, laxes, lobeiras, ostreiras, polbeiras, mesas, pombeiros, pateiros, praias, pedras, pedriñas, petóns, covas, baixos, abrigos, puntas, puntais, pragueiros, peiráns, portos, pozos, ribeiras, saltos, santos, seixos, sinais, torres, touzas, remexedoiros. Camiño dunha infinita, enferruxada, revirada rede de rías dentro da ría labirinto Arousa”.

……….

 

“A dorna Maruxa fica entre as estrelas apagadas do ronsel do Iria que a Xa está ben vai amatando. O mozo rema de meo e muda a vela de banda pasando a escota a proa do mastro. Sentado na tilla, lombo contra o pau, iza na verga e morde a driza na ichama de couse. Busca a escota rebulideira, pásaa por tras do banco do cufiño, caza e vira pola caverna de couse. Nunha man o leme e noutra a escota, o mozo bolina cara ó Chufre bricando entre os salseiros. María camiña cara á proa do galeón por agacharse.

-Seica se acabou o barro de Dena?

-Caza, Miguéns!

-Ou andades noutro contrabando?

-En que andas ti, María?

María bole, abre o zapón e métese no tambuche de proa. A Marquesa ergue a testa, busca de novo o conchego  e olla para outro lado”

 

……….

 

“Hai afogamentos que ceban a súa crueldade, se é do caso, nunha mesma familia. A min vénseme ás mentes neste tema a acordanza dos de Merino, os de Merino da Arousa. Os de Merino deste afogamento foron o pai, Ramón Núñez Suárez, de corenta e catro anos, e os seus fillos Sergio Ramón, de vinte e dous, e Mariano,de vinte e un. Patroneaba o barco que era de seu, José dios Outenda, vinte e catro anos, o Ferreiriño. Afogano os catro.

O barco era do mexillón, que foran levar unha boa carga del ó Caramiñal. Pois cando viñan de volta para a Arousa, alí pola Ostreira, que é un illote que xa ten dado ben de sustos, o barco afundiu e os catro tripulantes, os catro da Arousa, afogano…”

 

……….

 

“Maña de día limpo do verán primeiro. A maré está no socheo. Cabalos ceibos pacen na herba, nas flores e nos lirios, no toxo cativo da insua das isuas, a insua de Bexo e  da Vacariza. As dornas e os mecos de Porto, Cesures, Requeixo e da Ponte soben polo lombo da Rubia regresando, a bolinar, cheos os paneis e as cadeiras de robaliza, solla e muxo. De muxo batalleiro e franco, que ten a cuncha dourada na cabeza, e do muxo de fondo e lama, o galludo e bocacho, menos apreciado. Regresan dos lances de luzada por tramallo de balar e tallada de canas. O norte da mañá enche as relingas e o ollado do remo do temón nos mecos canta no tolete de popa coas viradas. Por riba dos mecos e das dornas soben do mar carráns e pardelas. Apegada á ribeira de Vilar, unha frecha rasante de corvos mariños adianta lambendo o canaval de xuncos e canivelas. Corvos do monte pousan nos brazos dos cruceiros e no bico das cavernas dun costal, afundindo entre a lama e a herba da ribeira na punta dos Paxaros, ósos negros dun vello galeón de antano, brillantes ó sol limpo da mañá”

 (Anxo Angueira, Iria, Edicións Xerais, Vigo, 2012, páxinas 20-21, 80-81, 226- 227, 253-254)

Publicado en Fragmentos inesquecibles | Etiquetado , | 1 comentario