Pessoa: antídotos contra o pensamento único

MICRO ENSAIOS LITERARIOS

 

Cerca de cen anos antes de que moitos pensadores actuais erguesen a súa voz reclamando fronte ao deus chamado mercado e ao emblema comportamental da sociedade posmoderna e neoliberal que prohibe pensar ou se ofrece a facelo por nós, xa o fixera Fernando Pessoa, o poeta das heteronimias. O cualitativo, o imaxinativo, a ensoñación e, o que aínda resulta máis curioso,  a lóxica da contradición  atópanse presentes nuns textos que o poeta escribiu no ano 1915 para as páxinas de O Jornal. Foi unha experiencia curta, mais excitante que se concretou nunha columna, “Crónica da Vida que Pasa”. Nesas achegas xornalísticas, fronte ao delirio uniformizante do pensamento único, Pessoa receita o “contraditorio como terapéutica de liberación”. É a vacina que ofrecía Pessoa contra a doxa pública e mediática imperante e que lle supuxo a expulsión do xornal, porque os seus artigos foron considerados polo director de O Jornal politicamente incorrectos.

O pensamento único alicérzase na lóxica clásica xerada en Grecia catro séculos antes da nosa era e ten en tres principios solidarios (identidade, contradición e terceiro excluso) o seu núcleo axiomático para asegurar a evidencia, a coherencia e a validez formal de discursos e de teorías.

Fronte a esta lóxica que se ocupa, como diría Novalis, dos cadáveres do pensamento racional. Pessoa fornécenos de antídotos que formula nas seguintes liñas: “Toda opinión é unha tese, e o mundo, a falta de verdade, está cheo de opinións. Mais a cada opinión compételle unha contra-opinión, sexa crítica da primeira, sexa complementaria da mesma. Na realidade do pensamento humano, esencialmente flutuante e incerto, tanto a opinión primaria, como a que lle é oposta, son en si mesmas inestables; non hai síntese, xa que logo, nas cousas da certeza, senón tese e antítese soamente”.

Velaquí os trazos fundamentais dunha nova lóxica contraposta á dedutiva-identitaria e que ten no paradoxo, na “coincidentia oppositorum”, o seu cerne doutrinal. Unha lóxica que é, á vez, moi vella e moi actual. Tan antiga que xa fora formulada por Heráclito da forma máis substanciosa que se poida matinar: “Vivir de morte e morrer de vida”. Mais á vez tan contemporánea que fundamenta a lóxica da contradición complementaria de Lupasco ou a dialóxixa ou epistemoloxía da complexidade de Edgar Morin.

O paradoxo está pois presente na linguaxe que o poeta practicaba de xeito heterónimo. Unha criatura de nervios modernos…de sensibilidade esperta, escribía Pessoa, ten a obriga cerebral de mudar de opinión e certeza varias veces no mesmo día. Eis o Pessoa politicamente incorrecto do que podemos extraer antídotos críticos, impregnados da lóxica da contradición e dun ton irónico contra a tiranía homoxeneizadora do pensamento único e da lóxica produtiva, inimigos da poiesis, da creación de imaxinarios simbólicos ficcionais.

Mural de Pessoa no café "Martinho de Arcada". Foto de Rosabel Lage Casado

                                              

Advertisements

About Francisco Martínez Bouzas

Crítico literario
Estas entrada foi publicada en Micro ensaios literarios coas etiquetas , . Ligazón permanente.

Deixar unha resposta

introduce os teu datos ou preme nunha das iconas:

Logotipo de WordPress.com

Estás a comentar desde a túa conta de WordPress.com. Sair / Cambiar )

Twitter picture

Estás a comentar desde a túa conta de Twitter. Sair / Cambiar )

Facebook photo

Estás a comentar desde a túa conta de Facebook. Sair / Cambiar )

Google+ photo

Estás a comentar desde a túa conta de Google+. Sair / Cambiar )

Conectando a %s