Lendo a René Char: espazos de confluencia entre poesía e pensamento

 

Poesía, linguaxe e acción

Carlos Lema

Amastra-N-Gallar, Santiago de Compostela, 2011, 23 páxinas.

 

Un dos trazos más salientables nas relacións entre filosofía e literatura é o constante balanceo entre a amalgama e a discordia. Xa na antigüidade,  Dióxenes Laercio, atribuíulle  a magos, ximnosofistas e druídas a invención da filosofía. O seu testemuño, negado decontado polo mesmo escritor, non semella, porén, desdeñable, polo feito de que sitúa o nacemento da filosofía nun intre anterior aos gregos e, sobre todo, porque a atopa nun berce que é tamén o da literatura. Con todo, os espazos entre ambos saberes ou artes semellan nidios e ben distribuídos. Mais as figuras de pensadores como Heidegger e a irrupción no panorama intelectual do século XX de obras como as de M. Foucault, H-Gadamer, J. Derrida e Alain Badiou significaron unha certa convulsión e alteración verbo das funcións e fronteiras que separaban a filosofía da literatura. Lembro a vella teima de Badiou da “Idade dos poetas”: un momento na historia da filosofía na que o pensar está sometido a unha das súas condicións arrastradas do século XIX, na que o poema asume nefeuto operacións abandonadas pola filosofía debido ao seu flirteo coa ciencia ou coa política. Nese período no que, segundo Badiou a filosofía desertou do seu papel, certos poetas (Mallarmé, Rimbaud, Pessoa, Mandelstan, Trakl, Celan) converteron os seus poemas non só en pensamento, senón en “pensamento do pensamento”.

Outro fito básico das relacións filosofía-literatura é Heidegger. Nun ambiente filosófico dominado polo idealismo, o positivismo e as teorías sobre a ciencia, a obra de Heidegger supuxo unha nova maneira de escribir. E Carnap tomou boa nota de todo isto. A introdución de neoloxismos e de termos claramente metafóricos (“casa”, “pastor”, “refuxio”, “luz” a “ponte”…) fai que moitos autores (poetas e filósofos) inquiran verbo do papel que xogan a poesía e a arte dentro da filosofía de Heidegger e tamén  como  e ata que punto a poesía resulta transformada polo discurso do propio Heidegger que na conferencia “A esencia da fala” subliña a veciñanza entre poesía e pensamento.

No inverno do ano 2004 o etnólogo, tradutor, editor de textos non venais, poeta, poetólogo e creador de espazos mediáticos singulares, Emilio Araúxo, publicou un número da revista Amastra-N-Gallar dedicado a René Char. As liñas coas que Emilio Araúxo acompañou o envío dese número, fixéronme temer que aquela publicación non só sería a última senón tamén a derradeira. Pero este caderno con que me agasalla Carlos Lema, acredita que Emilio Araúxo segue activo como escritor e como editor.

O libriño do que se responsabilizou Carlos Lema, configúrase en efecto como un espazo mediático singular. Carlos Lema traduce un texto de René Char do ano 1966: “Respostas interrogativas a unha pregunta de Martin Heidegger”. Na nota preliminar o poeta, ensaísta e tamén editor contextualiza acertadamente as circunstancias que viron nacer o texto de R. Char. A amizade e o diálogo que xorde entre o pensador e o poeta ten a súa orixe nunha frase que Heidegger lle escoitou dicir ao poeta: “o poema non ten memoria. O que me pide e ir cara adiante”. Nun encontro entre ambos no ano 1966 ten lugar un diálogo entre os dous a propósito dunha cita de Rimbaud: “A poesía xa non vai seguir o ritmo da acción. Adiantase a ela” Heidegger interroga a Char sobre esta frase e o escrito publicado arestora en galego e a resposta do poeta.

Carlos Lema

René Char considera que a poesía é a “única linguaxe activa”, de “claridade enigmática”. As “Respostas interrogativas a unha pregunta de Martin Heidegger” concretan e confirman esa confianza que manifesta Char verbo do papel da poesía como linguaxe da acción. Conclúe Carlos Lema que a singular amizade entre Char e Heidegger “non constitúe una reciprocidade que, taxativa a afirmativa, faga xurdir unha identificación entre o poeta e o filósofo”, pero pode ser interpretada como “un pensar que sitúa a linguaxe a abalar na abertura existente entre a arte poética como mester e a filosofía como ciencia” ( páxinas 10-11).

Pécha este caderno un breve ensaio “Linguaxe e acción”, da autoría así mesmo de C. Lema, onde o pensador e poeta tenta “albiscar o recanto descoñecido  onde poesía e pensamento actúan e onde se desvela aquilo que a linguaxe non pode representar”.

Xa que logo, tres breves textos, tres ensaios que, malia a súa complexidade conceptual, recibimos como un agasallo que nos obriga a pensar nas condicións de existencia e singularidade do dicir poético e do pensamento filosófico e nas súas relacións; que estouran ou guindan os dados como dixo Mallarmé e nos sitúan no ronsel das “revoltas lóxicas” das que fala Badiou, un pensador para o que a poesía é sempre un lugar de pensamento, un procedemento de verdade.

Advertisements

About Francisco Martínez Bouzas

Crítico literario
Estas entrada foi publicada en Ensaio coas etiquetas , . Ligazón permanente.

Deixar unha resposta

introduce os teu datos ou preme nunha das iconas:

Logotipo de WordPress.com

Estás a comentar desde a túa conta de WordPress.com. Sair / Cambiar )

Twitter picture

Estás a comentar desde a túa conta de Twitter. Sair / Cambiar )

Facebook photo

Estás a comentar desde a túa conta de Facebook. Sair / Cambiar )

Google+ photo

Estás a comentar desde a túa conta de Google+. Sair / Cambiar )

Conectando a %s