“O libro negro”, a arañeira literaria de Orhan Pamuk

O libro negro

Orhan Pamuk

Tradución de María Alonso Seisdedos e Bartug Aykam

Editiorial Galaxia, Vigo, 211, 577 páxinas.

 

Cando no ano 2006 o escritor turco Orhan Pamuk foi galardoado co Premio Nobel de Literatura, a Academia Sueca baseou a concesión do galardón en dous motivos: Pamuk atopara novos símbolos para reflectir o choque e os vencellos entre as culturas, e ademais soubera amosar a alma melancólica da súa cidade natal, Istambul. Pamuk en efecto está considerado como o grande esculcador das pegadas de Oriente en Occidente e viceversa, a ponte, desde o eido da literatura, entre dúas culturas.

Todo isto e a calidade literaria intrínseca do seu corpus narrativo motivan que as obras de Pamuk vexan a luz en galego, editadas na colección “Biblioteca Compostela” de Galaxia. A última, polo de agora, é O libro negro, unha novela do ano 1990, aínda que a edición galega semella vertida dunha reedición do ano 1994.

O libro negro, outra novela do escritor ambientada en Istambul, fixo medrar a popularidade de Orhan Pamuk en todo o mundo e converteuno nun escritor á vez experimental e popular, capaz de escribir sobre o presente e o pasado coa mesma intensidade. O libro negro é un texto que agocha tal riqueza e cobiza literarias que iso mesmo o converte nunha novela complexa. O pretexto argumental é extremadamente convencional: a busca da esposa desaparecida. Non falta, xa que logo, quen a teña rexistrado como novela negra. Con efecto, Orhan Pamuk, parodiando unha intriga policial, envólvenos nun xogo de espellismos  no que os personaxes desdobran a súa personalidade para volvérense ir, arrolados por un mundo de fábulas e de microhistorias, abeiradas entre a realidade e os mundos imaxinarios. A silueta do absurdo e do contrasentido circula pola novela, pero esconde razóns ocultas.

Nunha excesiva redución argumental podería afirmarse que a temática desta novela é a cuestión transcendental da identidade: dous homes seméllanse tanto que acaban intercambiándose entre si. Porén, a rica complexidade do texto de Pamuk vai moito máis alá desta procura dunha imposible identidade, procura iluminada pola introdución  de referencias históricas ao misticismo sufí. O libro negro é unha arañeira literaria, unha armazón de historias e de verdades que nos constrúen  como habitantes dunha cidade tan colorista, heteroxénea e labiríntica como Istambul. Unha incursión nun universo cabalístico, nun mundo de misticismo e de maxia, no que todo fica relacionado e cuxo agochado significado é preciso desentrañar.

Orhan Pamuk

Unha novela, pois, con millóns de fiestras, como quería Henry James ou na que se opta polas infinitas historias infinitamente ramificadas, como prognosticara Borges. Atopa así o lector esa arañeira literaria construída de pretérito e de presente, cos tixolos do pasado da nación turca, cos soños incumpridos, cos pesadelos, pero tamén con algo máis tanxible: as rúas, os edificios, os barrios, as tendas, as fiestras iluminadas, as noites da cidade dese Istambul intensamente evocado. Endalí que O libro negro sexa tamén outra novela de Istambul.

Texto, xa que logo, construído cun claro propósito metaficcional, con estrutura arborescente, copiosa itertextualidade coa literatura e a cultura islámicas e no que Pamuk emprega o recurso do artigo xornalístico para se dotar dunha dobre voz narrativa: unha que fala con sensibilidade oriental e outra coa occidental -como as que acubilla a cidade que o viu nacer-, que rachan coa linealidade dun texto polo que circulan personaxes que, sen chegar a ser planos, teñen pouca entidade. Están na novela porque alguén ten que lle dar pulo a acción, pero semellan atenazados, espetados como efixies na peaña. E unha arquitectura narrativa que amalgama diversos xéneros e artella unha manchea de elementos que van desde a intriga amorosa ata o tema do dobre, que enriquecen un texto no que unha polifonía de voces antagónicas fan posible que podamos explicar a realidade e os feitos desde distintas perspectivas.

Advertisements

About Francisco Martínez Bouzas

Crítico literario
Estas entrada foi publicada en Critica literaria, Narrativa estranxeira traducida coas etiquetas , . Ligazón permanente.

Deixar unha resposta

introduce os teu datos ou preme nunha das iconas:

Logotipo de WordPress.com

Estás a comentar desde a túa conta de WordPress.com. Sair / Cambiar )

Twitter picture

Estás a comentar desde a túa conta de Twitter. Sair / Cambiar )

Facebook photo

Estás a comentar desde a túa conta de Facebook. Sair / Cambiar )

Google+ photo

Estás a comentar desde a túa conta de Google+. Sair / Cambiar )

Conectando a %s