George Orwell, “1984”, a vixencia actual do control social

 1984

George Orwell

Tradución de Fernando Moreiras

Faktoria K de libros (Editorial Kalandraka), Pontevedra 318 páxinas.

 

O selo Faktoria K achéganos en tradución ao galego unha das obras máis coñecidas e paradigmáticas nese intento de inventar o porvir, a cidade imaxinaria do futuro que traduza as esperanzas ou os medos dos seres humanos que viven nun presente preñado de eivas e imperfeccións. “O delirio dos indixentes -escribía Cioran, crítico cáustico  da civilización occidental- é un xerador de acontecementos…unha multitude de seres febrís que queren outro mundo aquí embaixo e no intre”.

Os deseños utópicos, nas dúas variantes fundamentais (utopías positivas / utopías negativas ou distopías) acostuman estarse soamente na razón humana, con exclusión dos datos provenientes da historia, da economía ou da política. Non é ese o caso de novela 1984 de George Orwell. A odisea de Winston Smith, nun Londres dominado polo Gran Irmán e o partido único, debe interpretarse como unha crítica de todas as ditaduras, se ben as analoxías co comunismo stalinista  resultan obvias, tendo en conta a traxectoria vital e política do autor cando en 1948 escribiu esta novela.

Mais 1984 non só é a máis famosa das distopías ou antiutopías, senón tamén a máis depurada e clarificadora: describe con grande acuidade unha sociedade opresiva e pechada sobre si mesma, baixo o control dun goberno totalitario, pero presentándoa aos cidadáns como un ideal desexable e mesmo necesario. Porén o que Orwell deliña non son relación verdadeiramente humanas, senón o monstro totalitario nunha imaxe arrepiante e ata caricaturesca. Os mesmos nomes dos organismos e institucións dese réxime totalitario do Gran Irmán dan fe do arreguizo caricaturesco que provocan no lector dos nosos días. Ministerio da verdade, Ministerio da paz (xestiona os asuntos da guerra), Policía do pensamento, Ministerio do amor (organismo encargado de torturar a aqueles que como Winston Smith non aceptan que o enunciado 2+2 = 5 é verdadeiro).

Orwell relata o control total do individuo e a historia tráxica e aparentemente emancipadora de Winston Smith e Julia a través dun relato de lavado de cerebros, educación totalitaria da xuventude, emprego da psicoloxía e da linguaxe, substitución do amor entre as parellas polo amor cara o Gran Irmán, único sentimento afectivo tolerado polo réxime.

George Orwell

1984 continúa unha tradición narrativa cuxos antecedentes máis claros son as novelas Nós de Yevgueni Zamiatin, Un mundo feliz de Aldous Husley e Darkness at noon de Arthur Koestler. Asemade, 1984 exerceu fortes influencias literarias e cinematográficas no mundo da cultura posterior. Pero o máis preocupante é que 1984 transcendeu o ámbito puramente literario e podemos atopar pegadas da novela na vida cotiá. A conclusión más estendida no ano 1984 é que Orwell fracasara como profeta: o Gran Irmán non gobernaba no planeta. Pero Orwell nunca foi un profeta senón un escritor que pretendía concienciar. E o que semella evidente é que as actitudes descritas por Orwell non se esvaeceron. Non é necesario apelar á represión para manter a cohesión social. Unha ditadura como a que Orwell describe, non é viable nas sociedades capitalistas liberais. Pero hay mecanismos moito máis sutís e perigosos para tiranizar a cidadanía como son o control dos dereitos civís. Existen mecanismos formalmente democráticos e constitucionais mediante os que os cidadáns cedemos parte da nosa soberanía ao estado para protexer, como tal, a nosa seguridade. Modelos de sometemento semellantes aos descritos en 1984, pero revestidos de aparencias moito máis humanas e mesmo “desexables”. Velaquí pois a vixencia de Orwell e a oportunidade da tradución de 1984 ao galego.

Advertisements

About Francisco Martínez Bouzas

Crítico literario
Estas entrada foi publicada en Critica literaria, Narrativa estranxeira traducida coas etiquetas , , . Ligazón permanente.

One Response to George Orwell, “1984”, a vixencia actual do control social

  1. Pingback: Homenaje a Cataluña, de George Orwell « Retelladoresdogaliñeiro

Deixar unha resposta

introduce os teu datos ou preme nunha das iconas:

Logotipo de WordPress.com

Estás a comentar desde a túa conta de WordPress.com. Sair / Cambiar )

Twitter picture

Estás a comentar desde a túa conta de Twitter. Sair / Cambiar )

Facebook photo

Estás a comentar desde a túa conta de Facebook. Sair / Cambiar )

Google+ photo

Estás a comentar desde a túa conta de Google+. Sair / Cambiar )

Conectando a %s