A inverosímil redención do inspector Amador Ribeiro

Pegadas nun labirinto baleiro

Xosé Manuel García López

Baía Edicións, A Coruña, 2011, 390 páxinas.

 

A teor do crecente número de publicacións, cómpre recoñecer que a novela negra/criminal/detectivesca/policíaca segue en plena forma na literatura galega. Abonda con achegarnos a calquera librería e comprobar un significativo número de novidades dos diversos subxéneros policíacos ou criminais, que conviven arestora con outros libros e que seguramente atopan un público lector que gorenta cos temas e pautas desas narracións. A última en ocupar un sitio nos andeis de novidades, é posiblemente esta peza que comento, Pegadas nun labirinto baleiro do vigués Xosé Manuel García López, que significa asemade o seu debut como narrador en galego. Xa o fixera antes con dúas pezas en español.

Con todo, verifico que Pegadas nun labirinto baleiro é, por unha banda, unha antinovela detectivesca e, por outra, que o lector atopará nas súas páxinas un caixón de xastre xenérico. Cohabitan na mesma un tipo de relato pertencente claramente á novela criminal, negra e policíaca -sobre todo ata a derradeira parte- con outros que podemos inscribir nos subxéneros da narrativa fantástica, de misterio e de terror, sen que falten certos acenos de onirismo e de narración gótica. Estamos, ao meu ver, diante dun produto narrativo que ben poderiamos clasificar como “detectivismo contra-canónico e fantástico”.

É unha novela policíaca porque a trama inicial consiste na resolución dun misterio de tipo criminal. Nos montes de Lenzo aparece un cadáver dunha moza matada e cuadriculada, coa vaxina chea de “leitada”, como se for unha creación cubista: a cabeza cortada e metida  no bandullo. Seguen outros crimes en serie e o asasino fai traballos “artísticos” cos cadáveres. Tamén nos atopamos cun detective, que é o protagonista da novela, e por algures anda un descoñecido delincuente como antagonista. Todo concorda, xa que logo, coa definición  clásica de novela negra de Raymond Chandler: unha novela do mundo profesional do crime.

Mais decontado empezan as diverxencias coas pautas canónicas da novela negra, criminal ou detectivesca. O detective encargado do caso, Amador Ribeiro, un inspector de policía de Vigo, é a antítese do detective clásico e o seu comportamento fai fuxir aos lectores da tentación de se identificaren con el. Os seus obxectivos na vida son beber, drogarse, foder con mulleres -e se é gratis con prostitutas, mellor- e apuntar coa súa pistola á testa dos seus inimigos. Vive nun mundo sórdido, mergullado entre personaxes da “mala”. A morte ten para el un cheiro difuso e, no seu labor de esculca dos crimes, sabe o que é matar: deulle boleto ao Cuco, esnaquizouno e logo botoulle os cachos aos porcos dunha granxa, e violou e matou a Gloria, a camareira dunha discoteca. Chega, xa que logo, e por experiencia persoal non lle falta razón, á conclusión de que os polis non son moi diferentes dos que matan. Pero pensa que ten a posibilidade de redimirse, de limpar as pingas do sangue que tinxen a súa conciencia, atopando o asasino das mulleres.

A partir de aquí, o relato precipita o protagonista nunha sorte de tolemia, nun mundo de terror e de fantasía, no territorio do Príncipe dos Ermos, un bosque que se configura como un labirinto, a toba do Diaño, onde xogarán  a derradeira partida el e o asasino.

Penso que Pegadas nun labirinto baleiro, sobre todo na súa primeira parte, configura unha aceptable novela negra. Máis negra que detectivesca, pois, aínda que interesa descubrir o enigma, quen o fixo, o xogo da lóxica deixa de ser o obxectivo principal e ao narrador impórtalle, de xeito primordial, a descrición da sórdida sociedade onde nacen os crimes, eses ambientes escuros, poboados por personaxes como Eduardito, organizador de timbas e fodedor de rapaciñas de trece anos, o Caribeño, o anano chepudo que fai desaparecer coches con cheiro de sangue, ou Bocoi de Salceda, un home que tiña mil ollos. Interésalle así mesmo a alma atormentada e ateigada de remorsos dos personaxes.

Xosé Manuel García López

Na novela de Xosé Manuel García López esvaécense asemade as fronteiras entre o ben e o mal, a crítica social adquire un papel importante. A linguaxe é dura e allea ás mentes ben pensantes. Os personaxes empregan as xergas, unha linguaxe sexual sen eufemismos e reproducen o sexismo deses ambientes sórdidos nos que se moven. O paradigma de todo isto  é o inspector Amador Ribeiro que xulga as mulleres baixo o prisma de se son boas ou malas para foder.

O misterio, consubstancial  á novela negra, ocupa un lugar fundamental no último tramo do relato e, na miña estima, é aquí onde a proposta narrativa de García López ten o seu punto máis feble, por mor desa mestura de algo que quixo ser realismo máxico de tradición galega, e terminou sendo un inverosímil crebacabezas de fantasías, do ultramundo.

En canto a lingua, e aínda que non é esta unha crítica filolóxica, debo rexistrar varios erros, no que atinxe sobre todo á colocación dos pronomes átonos. Unha mostra requintada e reduplicativa nese “Eu te atrainte aquí” da páxina 323, consecuencia quizais dun erro tipográfico.

Advertisements

About Francisco Martínez Bouzas

Crítico literario
Estas entrada foi publicada en Critica literaria, Narrativa galega coas etiquetas , . Ligazón permanente.

2 Responses to A inverosímil redención do inspector Amador Ribeiro

  1. Xosé Manuel di:

    Moi agradecido por ler o meu libro. Non foi a miña intención crear unha historia “verosímil” en termos clásicos. Eu quixen representar a dúas personaxes anormais que, a un certo punto, sofren algo semellante a unha “fuga psicoxénica” (non hai que interpretar este concepto dun xeito literal, máis ben é unha idea aproximada). Explícome: dous seres que, dun xeito, non sei se simbólico ou real, fuxen da súa “realidade”, do seu entorno de medo e violencia, de crime e aldraxe, para adentrarse noutro mundo, nun mundo estraño e fantástico, horríbel tamén, constituíndo algo semellante a unha nova identidade. Non é que o inspector deixe de ser el mesmo, ou a “pantasma” mude a súa apariencia ou natureza. Máis ben escóndense da súa vida inmediata e comezan outra diferente, unha existencia labiríntica onde, sendo eles dous uns personaxes tan radicais e controvertidos, e véndose na obriga de compartir un espazo tan estreito e cheo de misterio, como ese mundo de congostras e de labirintos, están condenados a perseguirse. Non é unha fuga para mellor, non caen nun lugar ideal onde se converten noutros, senón que, como a súa propia natureza é ruín, é como se levasen parte (ou toda) a carga da súa exitencia recente. Como outro exemplo, pense nalguén que tenta soñar para evadirse da súa miserenta existencia, pero os seus soños quizáis son peores que a vixilia por mor da súa natureza inestábel. Se cadra non fun capaz de expresar esta idea nos termos máis axeitados no libro, pero esa era, en principio, a miña intención.

    Por outra banda, o último comentario da crítica paréceme dunha severidade esaxerada. Converter un erro tipográfico no punto final a unha crítica, naquelo que (por ir ao final) pode penetrar máis fondamente nas mentes dos lectores do seu caderno, semella algo que, dende o meu humilde punto de vista, sobraba. Pódese argumentar que a linguaxe non é a adecuada, que non lle parece ben o xeito de escribir, pero fundamentar esa apreciación nun erro tipográfico, empregando “palabros” como “requintada”, “reduplicativa”, paréceme un castigo demasiado forte.
    Se mo permite, quixera outra vez agradecerlle a molestia que se tomou en ler a miña peza e en tomala en consideración como para escribir unha crítica. Aínda que non esteamos de acordo (faltaría máis) en algunhas cousas, todo axuda a mellorar, e terei en consideración todo o que me di, aínda que, poidamos ter opinións diverxentes. Un saúdo e moitas grazas.

    • Prezado Xosé Manuel: Desculpa, pero ata onte na madrugada non puiden ver o teu comentario e, xa que logo, tampouco me foi posible permitir a súa publicación. A web que aloxa o meu blog, non me avisa no meu correo electrónico dos comentarios feitos sobre as entradas. Din co teu por puro azar.
      É obvio que cadaquén ten a súa e persoal lectura dun libro. O autor, tamén, pero non pode pretender -penso que non son esas as túas intencións- imporlla aos lectores E moito máis cando se trata de ficción. A miña é a que desenvolvín na recensión de Pegadas nun labirinto baleiro. Persoal e subxectiva, por suposto.
      En canto ao eido lingüístico, considero que expresei sen acritude, mais tamén fuxindo da crítica gabanciosa, os problemas gramaticais que se observan na túa novela a respecto da colocación dos pronomes átonos. Non se trata de que me guste ou deixe de gustar o emprego que fas do galego. Son erros obxectivables e repetidos que deslustran un texto e achégannos, cada día máis, a ese “castelgalego”, termo cuñado polo crítico Manuel Rodríguez Alonso. A mostra que singularicei é, sen dúbida rechamante e asemade reduplicativa, porque redobra o pronome átono de segunda persoa, colocado de forma proclítica unha das veces. Fun o primeiro en comentar que se trataba posiblemente dun erro tipográfico, pouco comprensible, porén, dados os medios técnicos de hoxe en día. Mais o mesmo erro aparece repetido con moita frecuencia no teu texto. Revisa, se che parece, as páxinas 27, 28, 46, 51, 62, 123, 143, 192, 196, 321 ( esta listaxe non é pechada) e verás repetido o mesmo erro.Algún crítico diría que son desleixos no eido lingüístico, consecuencia dunha tradución do castelán feita por un tradutor automático. Unha crítica filolóxica, feita por un deses “boxeadores da crítica” (descoñezo se sabes a que me refiro), destriparía lingüisticamente o teu texto.
      O feito de que a miña observación sobre a lingua apareza no último parágrafo, non significa que sexa un compendio da miña opinión sobre o libro, senón todo o contrario. Verás que na recensión que publico mañá día 7 no Faro de Vigo, non aparece esa observación, porque o reducido número de caracteres obríganme a suprimir o máis secundario.
      Recollo por último o que sobre os desleixos lingüísticos escribe un, na miña estima, ilustre crítico, que non forma parte da crítica gabanciosa ou amestrada:
      “Coidamos que, evidentemente, non debemos caer na filoloxización da crítica, pero estamos a observar nos nosos autores unha influencia desmedida do castelanismo, que leva ao emprego do común co castelán e a evitar o propio do galego (case ningún autor usa xa, por exemplo, connosco/convosco ou cadanseu), a erros na utilización dos pronomes átonos ou mesmo a empregar fraseoloxía traducida palabra por palabra do castelán”

Deixar unha resposta

introduce os teu datos ou preme nunha das iconas:

Logotipo de WordPress.com

Estás a comentar desde a túa conta de WordPress.com. Sair / Cambiar )

Twitter picture

Estás a comentar desde a túa conta de Twitter. Sair / Cambiar )

Facebook photo

Estás a comentar desde a túa conta de Facebook. Sair / Cambiar )

Google+ photo

Estás a comentar desde a túa conta de Google+. Sair / Cambiar )

Conectando a %s